Tι ζωή θα ζήσεις;

Τι ζωή θα ζήσουμε, είναι η ερώτηση που μας χαράζει πορεία. Συνειδητά ή ασυνείδητα όλοι καλούμαστε να απαντήσουμε και με κάποιο τρόπο το έχουμε κάνει. Στόχος όλων μας είναι να είμαστε ευτυχισμένοι. Γιατί όμως δεν τα καταφέρνουμε;

Ίσως τελικά τo μυστικό για μια ευτυχισμένη ζωή να είναι πολύ πιο απλό απ’όσο φανταζόμαστε και ο τρόπος που προσεγγίζουμε το θέμα να είναι αυτό που κάνει την διαφορά. Μήπως ψάχνοντας για το νόημα της ύπαρξής μας, το νόημα της ζωής, τελικά να χάνουμε την ουσία; Γιατί η  ζωή έχει νόημα και αξία από την ίδια της την φύση. H αξία όμως αυτή, σύμφωνα με τον καθηγητή φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Haifa στο Ισραήλ, Iddo Landau και συγγραφέα του βιβλίου “Finding meaning in an imperfect world“, αποδίδεται στην ζωή από μηχανισμούς σκέψης, ενώ αλλάζει μέσα στον χρόνο, για διάφορους λόγους που συνήθως έχουν να κάνουν με τις εμπειρίες μας στις σχέσεις, στην εργασία, τα επιτεύγματά μας, τις αξίες μας.  Η επιτυχία γίνεται βασικό κριτήριο ικανοποίησης,  κίνητρο για την περαιτέρω πορεία μας και όταν δεν συναντάται ή χάνεται, το έδαφος κάτω από τα πόδια μας καταρρέει και το νόημα της ζωής χάνεται.

Στον κόσμο που ζούμε οι άνθρωποι λειτουργούν κυρίως εγκεφαλικά. Χτίζουν ένα τεράστιο εγώ και εκγλωβίζονται μέσα του. Ζουν, κινούνται και εστιάζουν κυρίως έξω από τον εαυτό τους.  

Κι ενώ ο Σωκράτης το είπε αρκετά νωρίς, “η αυτογνωσία είναι επαρκής για να ζήσει κανείς μια καλή ζωή”,  ο “ανθρωπάκος” του Βίλχελμ Ράιχ, δεν θέλει να ακούσει την αλήθεια για τον εαυτό του, να σηκώσει το βαρύ φορτίο ευθύνης που του αναλογεί,  το φορτίο της ίδιας του της ζωής. Όχι γιατί κατα βάθος  δεν το επιθυμεί, αλλά γιατί φοβάται.

Φοβόμαστε ότι η ψευδής δύναμη που αισθανόμαστε θα καταρεύσει πανηγυρικά και θα μας παρασύρει στο απειλητικό άγνωστο. Ο θάνατος όμως αυτής της “δύναμης” είναι ο μόνος δρόμος που οδηγεί  στην ζωή γιατί εκεί θα απελευθερωθούμε.

Η οικογενειακή μας ιστορία, τα παιδικά μας χρόνια, οι δυσκολίες της ζωής αργότερα, τα συναισθηματικά τραύματα, οι αποτυχίες, οι απογοητεύσεις, “κλείνουν” τους ανθρώπους. Τους αναγκάζουν να “χτίζουν” πανοπλίες για να προστατευτούν, και αυτή η πανοπλία, οι θωρακίσεις που αναφέρει ο Βίλχελμ Ράιχ, οι αμυντικοί μηχανισμοί που αρχίζουν να διαμορφώνονται από την παιδική ηλικία, από προστατευτικοί, εξελίσσονται σε εμπόδιο για την ζωή και την ευτυχία μας.

Ο μη αληθινός εαυτός μας, αυτός που χτίσαμε για να μας προστατεύσει, αυτός που πιστεύουμε ότι μας δίνει αξία στην κοινωνία που καλούμαστε να επιβιώσουμε, μήπως είναι τελικά η καταδίκη μας;

Οι κυριαρχικοί χαρακτήρες, όσοι επιθυμούν να ευχαριστούν τους πάντες γύρω τους, αυτοί που αποφεύγουν με κάθε θυσία την αντιπαράθεση, την σύγκρουση, την διαμάχη, οι ευθυνόφοβοι, οι χειριστικοί, οι ναρκισσιστικοί χαρακτήρες, είναι παραδείγματα  απάντησης του ανθρώπου στις εμπειρίες της ζωής. Βραχυπρόθεσμα οι παραπάνω χαρακτηρολογικοί μηχανισμοί λειτουργούν. Σε βάθος χρόνου όμως γίνονται βαρίδια που μας τραβούν κάτω και τελικά μας πνίγουν.

Ο εγωισμός, ο καλός εννοούμενος, μας πάει μπροστά και χαρακτηρίζεται από μια διαρκή προσπάθεια βελτίωσης του εαυτού. Ο  εγωκεντρισμός (η νοσηρή σχέση με το εγώ μας) από την άλλη, ο οποίος χτίζεται ως προστατευτικός μηχανισμός όπως προαναφέραμε (δεν θα ξαναπληγωθώ, δεν θα με ρίξουν, δεν θα αισθανθώ τύψεις και ενοχές κλπ), εξυπηρετεί μόνο το ατομικό συμφέρον περιφρονώντας τους άλλους, οδηγεί στην εκμετάλλευση των ανθρώπων και μας στερεί  από βαθιές ανθρώπινες συναισθηματικές εμπειρίες που μόνο οι δοτικοί άνθρωποι μπορούν να βιώσουν, ενώ οδηγεί σε μια δυσάρεστη μοναξιά.  

Οι εγωκεντρικοί άνθρωποι, αποτελούν μεγάλη πλειοψηφία (ο κόσμος που ζούμε επιβραβεύει την εγωκεντρική και ανταγωνιστική συμπεριφορά) έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστκά με τους νάρκισσους χωρίς να έχουν την διαταραχή που αποτελεί το άκρο σε μια εγωιστική χαρακτηρολογική πορεία. Η εγωκεντρική  ζωή οδηγεί σε φτωχές διαπροσωπικές σχέσεις (διαχωρισμός από τους συνανθρώπους), χαμηλή αυτοεκτίμηση, συναισθήματα θυμού, θυματοποίηση εαυτού (πάντα οι άλλοι φταίνε), εύκολη εγκατάλειψη της μάχης σε κάθε απογοήτευση, απομόνωση, κατάθλιψη. Ενώ σύνηθες σύμπτωμα είναι και η παραποίηση της λογικής, της πραγματικότητας και η σύνθεση σεναρίων που πρώτα γίνονται πιστευτά από τους γράφοντες. Η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά δύσκολα συνειδητοποιείται, παρά μόνο όταν είναι πολύ αργά και η ζωή έχει πια χαθεί.

Σε μια τέτοια πορεία, η σχέση με το σώμα σχεδόν δεν υφίσταται. Η ζωτική ενέργεια που από την φύση της πρέπει να ρέει ανεμπόδιστη στο σώμα, μπλοκάρεται και τα προβλήματα ξεκινούν. Το σώμα μιλάει αλλά δεν το ακούμε. Αν επιλέξουμε να συνδιαλλαγούμε μαζί του, αν αρχίσουμε να το φροντίζουμε, αν μάθουμε να το ακούμε, θα καταλάβουμε ότι είναι το κουδούνι κινδύνου που μας σώζει. Η έλλειψη ζωντάνιας,  η παρουσία δυσκαμψίας,  η ένταση, η δυσκολία να συνδεθούμε με τις αισθήσεις μας, αποτελούν σημάδια ότι κάτι δεν πάει καλά. Αυτά που ονομάζουμε εύκολα ψυχοσωματικά συμπτώματα και δεν τους δίνουμε την πρέπουσα σημασία καταλήγουν να γίνονται παθολογίες.

Αν αντίθετα αποκτήσουμε επαφή ζωτικής σημασίας με το σώμα μας, του επιτρέπουμε να εκφράζεται, δημιουργήσουμε υγιή σχέση με το νου, ανοίξουμε συναισθηματικά, επιτρέψουμε στον εαυτό μας να χαλαρώσει βαθιά και ουσιαστικά, να αισθανθούμε αληθινά, να αγαπήσουμε πραγματικά και τελικά να μοιραστούμε, όλα μπαίνουν στην σωστή τους θέση και μια βαθιά ικανοποίηση αρχίζει να γεννιέται μέσα μας.

Η σχέση με τον εαυτό μας περνάει σε άλλο επίπεδο και η ευτυχία βρίσκεται πια σε απόσταση αναπνοής καθώς το να μοιραζόμαστε τον χρόνο, την ενέργεια, την αγάπη και τελικά την ζωή μας με έναν άλλο άνθρωπο είναι σημαντικό κομμάτι της.  Δεν είναι δικαίωμα που προκύπτει από την ίδια την φύση των σχέσεων, αλλά προνόμιο και επιλογή.

Επιλέγουμε να μοιραζόμαστε και όχι να ανταλλάσσουμε εγωιστικά. Η ζωή δεν είναι ανταλλακτήριο συναλλαγών και αν δεν το δούμε έτσι, χάνουμε πολλά. Είναι στην φύση του ανθρώπου να μοιράζεται, μην το ξεχνάμε ποτέ αυτό.

Να μην φοβόμαστε λοιπόν να ανοιχτούμε, να σταθούμε ευάλωτοι απέναντι στις προκλήσεις της ζωής, απέναντι στους άλλους ανθρώπους. Να μην φοβόμαστε να πληγωθούμε, γιατί το τίμημα που θα πληρώσουμε αν θωρακιστούμε για να μην μας συμβεί, είναι πολύ μεγαλύτερο. Θα χάσουμε τον εαυτό μας. Η αυτογνωσία είναι οδηγός και σύμβουλος.

Θέλει όμως αρετή και τόλμη. Και την έχουμε.

“Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις, τούτο προσπάθησε τουλάχιστον όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις “ Κων. Καβάφης.

Κείμενο Τζένη Φραγκούλη

Βιβλιογραφία: Βίλχελμ Ράιχ “Άκου ανθρωπάκο” εκδόσεις Μίνωας, Βίλχελμ Ράιχ “Η ανάλυση του χαρακτήρα” εκδόσεις Καστανιώτη, Carl Rogers “On becoming a person”, Πασκάλ Μπρύκνερ “H αέναη ευφορία” εκδόσεις Αστάρτη.